İstanbul’un iki farklı kıta üzerine kurulmuş tek şehir olduğunu biliyor muydunuz? Evet, bu belki de Türkler için çok şaşırtıcı değildir. Çünkü Türkler, çocukluklarından itibaren bu coğrafi bilgiyi edinirler. İstanbul, doğu ve batıyı, Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayan bir köprü görevindedir. Eski adıyla Konstantinapolis olan İstanbul, tarih boyunca birçok ülkenin ilgisini çekmiştir ve farklı milletler hep bu şehri ele geçirmek istemişlerdir. Osmanlı İmparatorluğu’nun yüzyıllarca başkentliğini yapan İstanbul günümüzde Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindedir ve şaşırtıcı bir şekilde başkent değildir. Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.

Kahveyi Avrupa’ya Türklerin getirmesi ise başlı başına ayrı bir konu. Türkler kahveyi Yemen’de tanımışlar ve bu alışkanlığı edinmişlerdir. Yemen getirdikleri bu kültürü de cömertçe Avrupa’ya yaymışlardır. Kahvenin Türklerin sabah ilk öğünlerinden sonra içilmesi de kahvaltı ismini açıklıyor, daha önceki yazılardan da bulabileceğiniz gibi. Şimdi dünyadaki kahve alışkanlığına bakarsak artık bunun bir kültüre dönüştüğünü görürüz. Avrupa ülkelerinin hemen her caddesinde dünyaca ünlü kahve markaları kafeleriyle boy gösteriyor. Eh ne diyelim iyi ki varsınız Türkler!

Üçüncü gerçek ise biraz özel, biraz da bilinmedik bir gerçek. İstanbul’daki Sirkeci Tren İstasyonu’nu çoğu kişi bilir. Ama çoğu kişi bu tarihi yapının çok özel anlamını bilmez. Dünyaca ünlü, tarihi Orient Express treninin son durağıdır kendisi. Paris ve İstanbul arasındaki bu tren geçmişten beri en elit demir yolu ekspresi olarak bilinir. Zaten bir diğer adı da „Trenlerin kralı ve kralların treni“ olmuştur. 1883’ten 1977’ye kadar çalışmış olan bu tren Agatha Christie’nin de bulunduğu sayısın ünlü ve tarihi kişiyi taşımıştır.

Bu yazımda Microsoft Office programı ürünlerinin hayatımızdaki yerini inceleyeceğim. Belki çoğumuz farkında bile değiliz bu durumun ancak bilgisayar ortamında çalışmak artık günümüz eğitim ve iş dünyası için vazgeçilmez oldu. Öncelikle eğitim konusuna değinirsek eğer, araştırma, ödev, proje hazırlama, hesaplama, yazma gibi çok temel aktiviteler olmadan başarılı bir eğitim süreci düşünülemez. Saydığım aktivitelerin hemen hepsi için bilgisayara ve çoğu zaman da internete ihtiyaç duyuyoruz. Günümüzde Excel üzerinde çalışmadan bir rapor dökümü veya grafiksiz bir sunum hazırlamak son derece işlevsiz kalmıştır. İş dünyasına geçersek eğer, görürüz ki herhangi bir ofis ortamında internet kesintisi yaşandığında bile o iş yeri için kısmi bir tatil havası baş gösteriyor. Demek istediğim, basit iş görüşmelerinden uluslararası konferanslara ve yazışmalara kadar her şey yazılımların ve internetin yardımıyla yapılıyor artık.

Eminim ki Microsoft Office araçlarını çoğumuz kullanıyoruz. 10 yaşındaki bir ilkokul çocuğundan bir şey yazması istendiğinde direkt olarak bir Word dosyası açıyor ve yazmaya başlıyor. E peki herkes bu Office programını kendi anadilinde mi kullanıyor? Tabi ki hayır... Kendi ülkesinin dışında çalışan, staj yapan, yaşayan insanlar ya da bu programı orijinal olarak kullanmak isteyen kişiler doğal olarak kendi dillerinin dışında bir Office programıyla karşılaşabiliyorlar. Peki ilk reaksiyonumuz ne oluyor? Gözlemlerime dayanarak söylüyorum ki artık insanlar bu araçlarla o kadar bütünleşmiş ki basit fonksiyonları hangi dilde verirseniz verin o fonksiyonların diğer dildeki karşılığını kolayca buluyor, hız kesmeden programı kullanmaya devam ediyorlar.

Durum her zaman kullanıcı lehine sonuçlanmıyor tabi ki. Excel veya Word araçlarından birini kullandığınızı varsayalım. “İyi bir İngilizce bilgisi her zaman yeterli olmuyor.” yargısı işte tam burada devreye giriyor. Neden diye soracak olursanız, “bazı komutlar (MS Office Commands) Türkçeye çok farklı bir teknik yaklaşım ile çevrilmiş olduğundan...” cevabını veririm size. ‘Copy’nin ‘kopyala’ demek olduğunu rahatça anlayabiliriz ancak ‘Insert Index’ komutunun ‘dizin eklemek’ olduğunu ancak görsellik yardımıyla bulabiliriz çoğu zaman. Sebebi Index kelimesinin dizin anlamına geldiğini bilmememiz değil, zihnimizde yaptığı ilk çağrışımın Office çevirisinden çok uzakta olmasıdır. Sonuç olarak bunun gibi kompleks işler yapan fonksiyonların çevirileri bize uzak kalabilir. Böyle durumlarda online sözlüklere başvurabilirsiniz. Çalışmanız çok az da olsa aksayabilir ama en azından işinizi başarıyla yapmış olursunuz.

Bilgisayarda Hayatta Kalma Rehberi (İngilizce)

Günümüzde Türk gençliği, orijinali Türkçe olan TV ve sinema eserleri kadar yabancı eserleri de takip ediyor. Bu takibin sonucu ise doğal olarak gençlerin yabancı dillerinin gelişmesi ve yabancı kültürlere olan yabancılığın azalması oluyor. Peki bu eserleri nasıl takip edebiliriz. Birkaç yol mevcut tabi…

Altyazılı eserleri tercih edebilirsiniz ya da direkt olarak Türkçe dublajlı eserleri seçebilirsiniz. Bu tercihlerin akıbeti ise genelde yanlış veya komik çeviriler oluyor ne yazık ki. Genel olarak çeviri ekipleri, filmlerin dünya çapında ün salmış repliklerine dokunmayı ‚katillik‘ olarak gördüğünden o replikleri olduğu gibi orijinal haliyle bırakırlar. Olması gereken de budur zaten. Bir saniyenizi ayırın ve düşünün „Hasta la vista baby!“ söz öbeğinin Türkçeye „Görüşürüz bebek!“ diye çevrildiğini. O replik Türk insanı için ünlü bir laf olmayı bırakın umursanmaya bile değmeyecek bir cümleye dönüşürdü. Genelde mantıklı film çevirmenleri ‚context‘ dediğimiz dokuyu bozmayacak çevirileri uygun görüyorlar, ideal çevirilerdeki gibi. Örneğin ‚The man from earth‘ filmindeki „I was raised on the Torah, my wife on the Qu'ran, my eldest son is an atheist, my youngest is a Scientologist, my daughter is studying Hinduism. I imagine there is room there for a holy war in my living room, but we practice live and let live.“ repliği „Ben Tevrat'la büyüdüm, karım Kur'an'la, en büyük oğlum ateist, en genci Scientologist, kızım ise Hinduizm öğreniyor. Sanıyorum, oturma odamda din savaşı yapılacak kadar boş yer var ama hepimiz "yaşa ve yaşat"ı uyguluyoruz.“ diye çevrilmiştir ve çok da güzel olmuştur. Bu tür güzel çeviriler için bir sürü kaynağımız var aslında. Sizin de çevirisinde içinden çıkamadığınız bir metin olursa http://bab.la/ceviri/ linkini ziyaret edip önerileri yoklayabilirsiniz. ‚Batman‘ filminden bir örnek daha verecek olursak, içinde ‚dans etmek‘ geçen bir cümle „Sen hiç sönük ay ışığında şeytanla raksettin mi?“ diye çevrilmiştir. Dans etmek ve raksetmek aynı şeyler olarak kabul edilmiş ve çeviri yapılmıştır. Ancak raksetmek dendiğinde doğu kültüründeki oryantalist ve sevişmeye yakın olan dans anlatılır. Çeviri esnasında doğru kelime seçimi böyle bir şeydir herhalde dedirtecek bir çeviridir bu işte. Konumuza dönecek olursak, maalesef çevirmenlerimiz her zaman bu kadar düşünceli olmuyorlar. Birkaç da ‚garip‘ sayılabilecek çeviri örneği vereyim. ‚American Beauty‘ filminden „Never underestimate the power of denial.“ cümlesi „Asla yadsımanın gücünü hafife alma.“ şeklinde çevrilmiştir. İlk bakışta göze normal gelen bu çeviriyi dikkatle incelediğimizde ‚denial‘ kelimesinin karşılığı gibi duran ‚yadsımak‘ kelimesinin cümlenin anlamıyla pek ilişkilendirilemediği görülür. ‚İnkar‘ kelimesi kullanılsaydı orijinal cümlenin tamamen anlamı verilebilecekken şimdi ancak belli bir kısmı aktarılabilmiştir.

Komik, trajikomik ve bazen acı verici çevirilere sahne olan yabancı sinema sektörü herhalde bu durumdan daha uzunca bir süre muzdarip olacağa benziyor. Her şeyin olduğu gibi bu durumun da zamanla gelişeceğine ve çözümünün bulunacağına inanıyoruz. İyi seyirler!

Günümüzde aklınızdaki bir kelimeyi neredeyse her dile çevirmek mümkündür. İnterneti kullanır ve doğru online sözlüğü seçerseniz, örneğin bab.la, istediğiniz çeviriyi elde etmeniz birkaç saniyenizi alır sadece. Ancak bazı kelimeler vardır ki çevirmeniz imkansızdır. Bilirsiniz ki o kelimeyi sadece siz Türkler anlarsınız veya sizinle aynı havayı solumuş ve ortak şeyler yaşamış insanlar anlar. Bu durum aslında her dil için geçerlidir. Zamanla belli bir kelime kendi üstüne farklı anlamlar yükler ve bu anlamı karşılayacak başka dilde sözcükler bulmak imkansızdır. O kelimenin tam anlamını yansıtmak için çevireceğiniz dilde birden çok kelime, bazen de cümleler kullanmak zorundasınızdır.

Bugün size hepimizin yakından tanıdığı kelime olan ‘üşenmek’ fiilinden bahsedeceğim. İngilizcede ‘üşenme’ olayı için farklı kelimeler bulunurken ‘üşenmek’ fiilini karşılayan bir fiil bulunmamaktadır. Gönül rahatlığıyla “Ödevimi yapmaya çok üşeniyorum.” cümlesini İngilizceye çeviremiyoruz. ‘Üşenmek’ fiiline karşılık olarak ‘not to have the energy to do something’ gibi bir çeviriyle karşılaşıyoruz ki bu çeviri ‘bir şeyi yapmak için yeterli enerjisi olmamak’ anlamına gelmektir. Gördüğünüz gibi bu durum komiktir, anlaşılmazdır. Böylesine sık kullandığımız bir kelimenin tek kelimelik bir karşılığı İngilizcede yoktur. O anlama yaklaşan ‘kelimeler grubu’ diyebileceğimiz bir çevirisi vardır. Eğer bu kelimelerden bir liste yapmaya kalkarsak, bu liste sonsuza dek uzar giderdi herhalde.
Sonuç olarak, bu komik çaresizliğin sebebi bilinmez ama yabancı ülkelerde yaşayan Türkler için kesinlikle dert anlatma baabında sorunlara yol açtığı muhakkaktır. Aklınızdan geçenleri tam olarak karşınızdakine aktaramadığınızı düşünün bir kez. Evet...Tam bir felaket!

Birçok dilin olduğu gibi Türkçenin de diğer yabancı dillerle farklı şekillerde benzeşen kelimeleri var. Bu kelimeler Türkler için yabancı dil öğrenmeyi bazen kolaylaştırıyor, bazen de içinden çıkılmaz bir hale sokuyor. Basitçe bu kelimeleri şöyle sınıflayabiliriz:

1. Yakın anlamda olup okunuşları veya yazılışları birbirine benzeyen kelimeler

Bu kelimeler zamanla Türk dilinden İngilizceye geçmiş olabilir ya da tam tersine İngilizceden Türkçeleştirdiğimiz bir kelime olabilir. Bu durumda zorluk yaşamayız. Bir İngiliz TV kanalında ‘sport’ kelimesini görürsek, bunun Türkçede hangi anlama geldiğini biliriz. Yani bu benzerlik bizi yanılgıya sürüklemez. Bu tür kelimelere birçok örnek bulabiliriz: telephone-telefon, boat-bot, bira-beer vs...

1. Farklı anlamda olup okunuşları veya yazılışları birbirine benzeyen kelimeler

İşte uzak durulması gereken kelimeler! Hangi dilde olursa olsun bu kelimeler (faux amis), insanı yanılgıya düşürür. Uzmanlar da dil öğrenmeyi geciktiren unsurlar arasına bu etkeni koyuyorlar. İngilizcede ‘false friends’ diye adlandırdığımız bu kelime çiftleri, yazılışları veya okunuşları aynı olsa bile tamamen alakasız anlamlara gelebilmektedir. Örnekleri şu şekilde sıralayabiliriz:

Konserve / Conserve: Türkçe karşılığı korumak, muhafaza etmek olan bu kelime, İngilizcede bildiğiniz üzere canned food anlamında kullanılır.

Ten: Türkçe karşılığı sayı olarak ‘on’ olan bu kelime, İngilizcede bildiğiniz üzere cilt, deri anlamına gelen ‘skin’ olarak kullanılabilir.

Kolon / Colon: Türkçedeki kolon kelimesinin anlamını hepimiz biliyoruz. Türkçedeki bu kelimenin İngilizce karşılığı ‘column’ kelimesidir. Ancak İngilizcede de var olan ‘colon’ kelimesi tamamen farklı anlamlara açılmaktadır.

Yeni bir dil öğrenmeye başladıysanız eğer, kendi anadilinizde benzer bulduğunuz kelimeler ile anlam çıkarımları yapmayın. Yanlış anladığınız şey, sizi tahmin edemeyeceğiniz maceralara sürükleyebilir.

Genç nufüsu bu denli internet tutkunu olan bir ülkenin Facebook komüniteleri içerisinde 4. olması çok şaşırtıcı olmasa gerek. 2007 yılı yaz aylarından itibaren Türkiye’de çok az İngilizce bilenler, hatta hiç bilmeyenler bile Facebook’u kullanmayı tercih etti. Türk kullanıcılar Türkçe Facebook’a artık kavuştular ve Alexa’ya göre Facebook şu anda Türkiye’de en çok ziyaret edilen ikinci internet sitesi. Bunun dışında, gençler internette blogger.com ve blogcu.com gibi blog sitelerini ve Youtube and Izlesene.com gibi video sitelerini sıklıkla ziyaret ediyorlar. Son olarak da Ekşi Sözlük’ün popülaritesine değinmemek olmaz. Ekşi Sözlük interaktif ve muzip içeriğiye birçok Türk genci için önemli bir referans kaynağı haline geldi.

Ancak, sonraki yıllarda, özellikle 2001 ekonomik krizinden Türkiye’deki tüketim alışkanlıkları da büyük ölçüde etkilendi. İnsanlar fiyatlara daha duyarlı hale geldi ve süpermarketlerdeki promosyonlu ürünlere ilgi arttı. Süpermarketler ucuz ürünler, ürün çeşitliliği ve büyük boy ürünler sayesinde popüler hale geldi.

2000’lerin başında kredi kartlarının kullanılmaya başlanması tüketim tarzını etkiledi. İnsanlar artık ceplerinde para olmasa dahi alışveriş yapabiliyorlardı. Bunun sonucunda anlık alışveriş modası başladı. Kosmetik ürünlerine, spor giyime, ev dekorasyonuna, ev sineması ve diğer teknolojik ürünlere ilgi arttı.

Pek çok ülkede olduğu gibi, Türkiye’de de A ve B kazanç grubundaki kişiler en çok harcamayı yapıyor ve onların denedikleri ürünler zamanla moda haline geliyor. Örneğin, 1990’larda cep telefonları A grubu tarafından kullanılan bir lüksken 2000’lerde C grubundaki kişiler de cep telefonlarını yaygın olarak satın almaya başladılar.

Türkiye’deki genç nufüs sayesinde ekenomik krizlere rağmen tüketim artmaya devam ediyor. Muhtemelen gençler geleceğin tüketim alışkanlıklarını da etkileyecek. Diğer bir deyişle, gelecekte daha çok gençlere hitap eden ürünler (örn. bilgisiyar ve iletişim teknolojisi ürünleri) piyasaya sürülecek.

Aşağıda birkaç Türkçe tekerleme örneği bulacaksınız. Anlamlarına takılmadan tekrar etmeye ve öğrenmeye çalışın. Başarılar!

• Bu yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak?
• Şemsi Paşa pasajında dili büzüşeciseler.
• Hakkı hakkının hakkını yemiş. Hakkı Hakkı’dan hakkını istemiş. Hakkı Hakkıya hakkını vermeyince Haklı da Hakkı’nın hakkından gelmiş.
• Şu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi, ortada su şişesi.
• Al şu takatukaları, takatukacıya götür. Takatukacı takatukaları takatukalamam derse, takatukaları, takatukacıdan takatukalatmadan geri getir.
• Bir berber bir berbere ‘Gel birader, beraber bir berber dükkanı açalım’ demiş.
• Dal kalkar kartal sarkar kartal salkar dal kalkar.
• Bu duvarı badanalamamı mı, badanamamalı mı?

O zamanlarda Türk Kahvesi kahvaltıdan sonra içilirmiş, bu durum kahvaltı kelimesinin nereden geldiğini bize çok iyi açıklıyor: Kahve + altı: Kahvaltı. Türk Kahvesi, Türk kültürünün önemli bir parçasıdır. Boşuna "Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır" dememiş atalarımız. İkram edilen kahvenin değeri büyüktür; ikrama edene saygı göstermek, ikramı unutmamak gerekir.

Esasen, pek çok kişi için Türk kahvesinin en güzel yanı içtikten sonraki fal aşamasıdır. Tabiki kahve falına bakmayı bilen biri varsa yanınızda.

Son yıllarda Türklerin kahve alışkanlığında değişiklikler olduğunu söyleyebiliriz. Bizler daha çok hazır kahve içer olduk. Örneğin, bir restoranda kahve ısmarladığınızda önünüze Nescafe veya Jacobs hazır kahvelerinden gelir. Aslında Nescafe bütün hazır kahvelere verilen addır Türkiyede. Çok eski bir kahve geleneği sahibi bir milletin Nescafe merakı da ilginçtir doğrusu.

Hazır kahve üreticileri fırsattan yaralanıp 3’ü bir arada karışımlar sürdüler pazara: Fındıklı, Karamelli, Çikolatalı, Vanilyalı, vs. Bu ürünlerin reklamlarından sevdiğim iki örnek burada, seyredin derim:

Son olarak, Starbuks ve Gloria Jean's gibi yabancı kahve zincirleri Türkiye;’e belli bir kesimin beğenisini topladı, ancak bu zincirlerin herkese hitap ettiğini söyleyemeyiz.