Polskie idiomy
Aug 21st, 2008 | By Asia | Category: Polski
Dlaczego, gdy ktoś smacznie śpi twardym snem sprawiedliwego Anglicy mówią, że śpi jak kłoda (to sleep like a log), Polacy zaś używają porównania do kamienia lub do tego sympatycznego zwierzaka – susła, którego większość z nas zna chyba głównie z jego skłonności do spania.
No i rzeczywiście ten przemiły futrzak (coś pomiędzy wiewiórką, a świstakiem dla tych, co nie uważali za bardzo na lekcjach biologii) hibernuje od wczesnej jesieni do wiosny oraz w niesprzyjających warunkach. Swoją drogą sprytne zwierzę z tego susła, któż by nie chiał mieć możliwości odpłynięcia w objęcia Morfeusza, gdy warunki stają się niesprzyjające lub sytuacja niezręczna.
Tak czy inaczej, obserwacja zachowań susła może być sensownym uzasadnieniem dla tego jednego idiomu, ale w użyciu są jeszcze setki lub nawet tysiące innych, których pochodzenie trudno czasem wyjaśnić. Wzbogacają one jednakże język i są barwną częścią kultury, dlatego dziś zapraszam Was w podróż po cudownym świecie polskich i angielskich idiomów:
- Idiom polski: Raz na ruski rok.
Dosłowne tłumaczenie na angielski: Once in a Russian year. (Idiom angielski o tym samym znaczeniu: Once in a blue moon. Dosłowne tłumaczenie na polski: Raz na niebieski księżyc.) - Bułka z masłem.
A roll with butter. (A piece of cake. Kawałek ciasta.) - Nudne jak flaki z olejem.
Dull as tripe (or chitterlings) in oil. (Dull as dishwater. Nudne jak pomyje.) - Co ma piernik do wiatraka?
What has gingerbread to do with a windmill? (What has that to do with anything? Co to ma do rzeczy?) - Jasne jak słońce.
Clear as the sun. (Clear as day. Jasne jak dzień.) - Nie ucz ojca dzieci robić.
Don’t teach a father how to “make” children. (Don't teach your grandmother how to suck eggs. Nie ucz babci jeść (tu: poprzez wysysanie) jajek.) - Siedzieć jak na tureckim kazaniu.
To sit like in a Turkish sermon. (To not make head or tail of things, to not understand a thing. Nie rozróżniać głowy od ogona, nic nie rozumieć.) - Znaleźć się między młotem a kowadłem.
To be caught between a hammer and an anvil. (To be caught between the devil and the deep blue sea. Znaleźć się między diabłem a głębokim błękitnym oceanem.) - Kłamstwo ma krótkie nogi.
A lie has short legs. (Truth will out. Prawda wyjdzie na jaw.) - Wiercić komuś dziurę w brzuchu.
To drill somebody a hole in a stomach. (To keep on at somebody, to nag somebody. Molestować kogoś, żeby coś zrobił.) - Porywać się z motyką na słońce.
To lunge at the sun with a hoe. (To bite off more than one can chew, to try to do something difficult or impossible. Odgryźć więcej niż jest się w stanie przeżuć.) - Ryba psuje się od głowy.
The fish goes bad beginning with the head. (Corruption starts at the top. Korupcja zaczyna się na górze.) - Tonący brzytwy się chwyta.
A drowning man catches a cut-throat razor. (A drowning man clutches at straws. Tonący chwyta się słomy.) - Człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi.
Man shoots, God carries the bullets. (Man proposes, God disposes. Człowiek proponuje, Bóg wydaje dyspozycje.)
Co ciekawe, oba języki mają wspólny idiom, który służy do życzenia komuś powodzenia: Połamania nóg (Break a leg!) i tym optymistycznym akcentem kończę mój dzisiejszy artykuł, życząc Wam wszystkim dużo wytrwałości i powodzenia w nauce idiomów, która, choć nie zawsze łatwa, zwykle bywa ciekawa i daje dużo satysfakcji, gdy już posiądziemy pewną wiedzę w tym zakresie.
W dalszym zgłębianiu tematyki idiomów przydatny może być słownik polsko-angielski, a jeśli interesujecie się idiomami w języku niemieckim, polecam słownik polsko-niemiecki, a w nim np. "psie idiomy".
Wonderful!
http://transubstantiation.wordpress.com/
Suseł hibernuje się raczej od jesieni do wiosny, a nie odwrotnie, jak o tym mowa w artykule – to tak a propos uważania na biologii. A co do idiomów , zasypianie to nie “odpływanie w ramiona Orfeusza”, ale “zapadanie w objęcia Morfeusza”. To niegdyś powszechnie używany zwrot, który bezsprzecznie stanowi “barwną część kultury”. Widzę, że nie uważało się nie tylko na biologii.
Pozdrawiam
m
Absolutna racja! Musiały mi się pory roku pomylić przy pisaniu!
No ale na szczęście człowiek uczy się przez całe życie i cały czas na swej drodze spotyka nauczycieli, nawet jak już jest dawno po szkole. Dziękuję i pozdrawiam!
witam
bardzo mnie interesują takie porównania . Czy ktoś byłby tak miły i podał mi źródła gdzie mogę znaleźć pochodzenie polskich i angielskich idiomów. Byłabym bardzo wdzieczna . Kilka juz mam, ale szukam dalej i niestetety mało jest takich rzeczy, a jak juz coś jest to trzeba kopać w roznych ksiazkach zeby cokolwiek zanleźć.
zeby nie byc gołosłowną podzielę się ilkoma idiomami polskimi:
Mówić na wiatr
Pochodzenie: Idiom związany jest z konotacją wyrazu „wiatr”. Sytuacja mówienia porównana jest do aktywności wiatru, który porywa różne rzeczy, często dlatego, że rzeczy te są bardzo lekkie. Analogicznie słowa wypowiadane są „lekko ” , mówiący nie przywiązuje zbytniej wagi do wypowiadanych słów czy składanych obietnic. Sytuacja związana jest z ruchem, szybkością i szybkiej dezaktualizacji.
Drugim znaczeniem tego idiomu jest „mówienie bez skutku, nie znajdując posłuchu”. Słowa niejako „porwane” przez wiatr nie docierają do odbiorcy. Często odbiorca przez swą postawę świadomie nie przyjmuje tego komunikatu.
Mówić co ślina na język przyniesie
Pochodzenie: Nie wszyscy ludzie byli i są świadomi procesu powstawania dźwięków, wyrazów. Nie każdy posiada wiedzę o funkcji układu oddechowego i pokarmowego , a także mózgu w procesie mówienia. Stąd też przez próby wytłumaczenia pewnych zjawisk, ludzie próbowali wiele rzeczy wyjaśnić obrazowo. Z owym procesem wiązano jedynie udział ust, jamy ustnej czy gardła. W drodze takiego rozumowania i posiadanego poziomu wiedzy , powstał idiom „mówić, co ślina na język przyniesie”.
Obiecywać komuś złote góry
Pochodzenie : treść tej obietnicy wiąże się z czymś nierzeczywistym. Każdy, kto jest w pełni świadom rzeczywistości, zdaje sobie sprawę z faktu, że jest to fikcyjna obietnica. Dodatkowo człon „złote góry” niesie ze sobą bajkowe skojarzenia, które podkreślają niewykonalność złożonej obietnicy.
Podobnym idiomem jest idiom „obiecywać komuś gruszki na wierzbie”. Wytłumaczenie jest analogiczne do powyższego.
Trzymać w ryzach
Pochodzenie : Żeby wyjaśnić ten idiom trzeba zacząć od znaczenia słowa „ryza” . Jest to ‘nacięcie w
śródwadze umożliwiające murarzowi prawidłowe oznaczenie pionu’. W przenośnym znaczeniu znaczy to tyle samo, co trzymanie w pewnych granicach, kontrolowanie swojej wypowiedzi i zachowań.
Idiom ten jest używany wymiennie z „trzymać w cuglach” , „trzymać na wodzy” , „trzymać na uwięzi”, „trzymać na wodzy”,
Mleć słowa
Pochodzenie: Wychodząc od znaczenia słowa „mleć” – „kruszyć; rozdrabniać, rozcierać coś na miazgę, na drobne cząstki, posługując się odpowiednimi przyrządami
i urządzeniami mechanicznymi”, jesteśmy w stanie wytłumaczyć pochodzenie tego idiomu. Słowa wypowiadane są niewyraźnie i powoli .
robić z gęby cholewę
pochodzenie: cholewa nie kojarzy się w pierwszym momencie z czymś negatywnym, jednak w wielu kontekstach miała właśnie takie zabarwienie . O niefachowym szewcu mówiono „szewc jak cholewa”, natomiast o pijaku, który opowiadał historie bez sensu: „gada jak cholewa”. Istnieją przypuszczenia, że wyraz „cholewa” miał negatywne konotacje, ze względu na swoją niską wartość. Jest to górna część buta, bez której można było się obejść. Najczęściej pełniła funkcje ozdobne. Niektóre źródła podają /Pajdzińska 1988/, że może się to łączyć również z wyglądem cholewy : szerokość i duża pojemność, co mogło kojarzyć się z otwartymi ustami, które wypowiadają wiele słów bez pokrycia.
Lać wodę
pochodzenie: Wyraz „woda” ma kilka konotacji – ciecz nie będna do życia, bezbarwny zapachowy płyn, podsatwowy składnik organizmow żywych, ale także substancja nie posiadająca zbyt wielu składników odzywczych. Właśnie z tą ostatnią właściwości wody wiąże się ten idiom, porównując wartość wody, do wartości wypowiadanych słów. Jeśli ktoś „leje wodę ” , to jego słowa nie zawierają zbyt wiele treści, nie są konkretne.
Babskie gadanie
pochodzenie: Idiom ten związany jest z kulturowym spojrzeniem na stereotyp kobiety w kulturze polskiej. Kobieta była kojarzona z taki cechami jak: głupota, nielogiczność, brak odwagi, brak konkretnych informacji w wypowiedzi. O stereotypie kobiety w kulturze polskiej można przeczytać więcj w (płeć w kulturze), . Kobieta była przeciwstawiana mężczyźnie, który głównie brał udział w życiu społecznym i kulturalnym.
(NA PODST. “zwiazki frazeologicne nazywające akt mowy – Pajdzińska”)
I znów pozwolę sobie dorzucić swoje trzy grosze (też idiom)
W zwrocie “rzucać słowa na wiatr” chodzi przede wszystkim o to, że słowa są lekkie – czyli po prostu bezwartościowe – i ze względu na tę lekkość mogłyby się unosić na wietrze.
Ze zwrotem “mleć słowa” mówiąc szczerze się nie spotkałem, za to jak najbardziej powszechnie występuje “mleć ozorem”. Chodzi tu oczywiście o nadmierne gadulstwo.
Co się zaś tyczy niewyraźnej artykulacji, to wprawdzie w ograniczonym zakresie, ale mamy do czynienia z czasownikiem “miąć”. Zwłaszcza w języku literackim natrafia się na zwrot “zmiął w ustach przekleństwo”.
A skoro już o przekleństwach, to pozwólmy sobie na odrobinę obsceniczności.
Zwrot “robić sobie z gęby cholewkę” posiada swój mocniejszy odpowiednik, mianowicie “robić sobie z gęby dupę”. Konotacje oczywiste, znaczenie to samo, tylko dosadniej. Język jest tworem żywym i szuka jak najprostszych skojarzeń
A political correctness, hmmm, no cóż – do tego można by odnieść wiele innych frazeologizmów, nie pomijając tych z wodą i wiatrem.
Pozdrawiam
m
być może i tak jest – te informacje są w oparciu o książkę językoznawcy, a nie z internetu. Więc sądzę ze mają w sobie coś z rzetelności.
Doceniam uwagi i wiedzę ze masz (ma Pani/Pan) sporą wiedzę na ten temat i dlatego ponawiam prośbe o źródla pisane na ten temat – nie interesuje mnie znaczenie , bo jest w kazdym słowniku – ale etymologia, klturowe pochodzenie. to bardzo wazne dla mnie
W ramiona M o r f e u s z a! Orfeusz był poetą i śpiewakiem. Morfeusz był bogiem snu, stąd odchodzi się w ramiona Morfeusza.
Ejże,czy przypadkiem temat nam się tu nie rozmywa?
Miały być idiomy polskie przetłumaczone na angielski,które dosłownie przetłumaczone, to albo tracą sens albo też brzmią zabawnie, jak np.ten z uczeniem babci ssania jajek,choć Asia tu bardzo pięknie i poprawnie nam sprawę wyłożyła…
Jednakże przyznaję,że sama etymologia tychże jest niemniej interesująca.
Pozwolę sobie dorzucić kilka,a `nóż widelec`( ang. knife fork
)) komuś się przydadzą.
Choć w sumie tyle tego jest,że łatwiej by było `worek soli zjeść`niż to wszystko opanować,a to co tu przytaczamy,to `kropla w morzu`albo też `tyle co kot napłakał`
Dodam też,że przypuszczam,iż oba języki mają więcej wspólnych idiomów, choć ja sam poza tym z łamaniem nogi znam tylko jeden ,which is `The apple doesn`t fall far from the tree`.
A nieeee,mam jeszcze jeden `Never look a gift horse in the mouth `.
Komentarze(Comments
) wszelkiej maści (of all description:))) są mile widziane(are welcome:)))!
))
dosł.Any colour comments are nicely seen!
Pozdrawiam,a dosłowne tłumaczenie pozostałych zostawiam zainteresowanym jakoże,to czasem fajna zabawa,choć też ryzykowna,if you know what mean,bo nie daj Boże(`God forbid`!) takie dosłowne tłumaczenie wejdzie w krew (`gets in your blood`) i co? I później strzela się takimi bukietami podczas poważnych konwersacji !
to grind to a half = stanąć w miejscu
to be cast in the same mould = być ulepionym z tej samej gliny
to be driven from pillar to post = być odsyłanym od Annasza do Kaifasza
It sticks out like a sore thumb. = to pasuje jak kwiatek do kożucha.
to turn a blind eye to something … = przymknąć oko na coś…
It`s in mint condition… = coś jest jak nowe…
to let the cat of the bag = wyjawić/powiedzieć wszystko/całą prawdę…
She always plays her cards close to her chest .= Jest bardzo skryta.
It really isn`t rocket science .= To naprawdę łatwa robota.
something`s not to be sneezed at… = coś jest nie do pogardzenia…
to be in a cleft stick = znaleźć się w niezręcznej sytuacji…
to rack one`s brain(s) over something = łamać sobie głowę nad czymś
to get hold of the wrong end of the stick = źle coś zrozumieć
to get into the swing of something = poczuć bluesa
by word of mouth = pocztą pantoflową…
to run roughshod = iść po trupach
to ride roughshod over somebody === jeździć po kimś jak po łysej kobyle
a dark horse == cicha woda
to flog a dead horse= męczyć się na próżno
straight from the horses mouth = z pierwszej ręki
yyyyy,mi chyba też się temat wymknął,bo przetłumaczyłem ang.na pol.,a nie odwrotnie.
a jak będzie:
przymknąć oko?
“to turn a blind eye to something…” czyli przymknąć oko NA coś…
Spróbuj program poniżej,a idiomy same wejdą do głowy.
Naprawdę przydatny .
http://download.chip.eu/pl/Idiomer-1.0_1662427.html