Χαμένοι στη μετάφραση

Σίγουρα θα έχετε ακούσει πως οι Ινουίτ έχουν στις γλώσσες τους εκατοντάδες λέξεις για το χιόνι και πως το λεξιλόγιο μιας γλώσσας επηρεάζει ως ένα βαθμό (ή και καθορίζει ακόμα) τη σκέψη του ομιλητή. Στη γλωσσολογία η θεωρία αυτή είναι γνωστή ως γλωσσική σχετικότητα.GR unique words coverEN

Αναμφίβολα, κάθε γλώσσα έχει τις ιδιαιτερότητές της σε επίπεδο λεξιλογίου, και οι περισσότερες λέξεις χάνουν μέρος του νοήματός τους 
όταν μεταφράζονται. Κάθε γλώσσα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον πολιτισμό των ομιλητών της, ο οποίος αναπτύσσεται μέσα από τις εμπειρίες των ανθρώπων αυτών, και επομένως κάθε γλώσσα είναι μοναδική. Ωστόσο, καμία έννοια δεν είναι ασύλληπτη για τους χρήστες άλλων γλωσσών – απλώς κάθε πολιτισμός έχει διαφορετικές ανάγκες τις οποίες εκφράζει μέσα από τη γλώσσα του. Γι’ αυτό και ένας λαός που κατοικεί για παράδειγμα στην Υποσαχάρια Αφρική δεν έχει την ίδια ανάγκη για όρους που περιγράφουν το χιόνι με έναν λαό που κατοικεί στην Αλάσκα.

Στα ελληνικά έχουμε αρκετές λέξεις που θεωρούμε πως δεν μεταφράζονται. Κάποιες από τις αγαπημένες μου:

  • μεράκι: η λέξη «μεράκι» προέρχεται από τα τουρκικά, ωστόσο στα ελληνικά εξελίχθηκε και απέκτησε ιδιαίτερα πολύπλοκο νόημα. Εκτός από μια έντονη επιθυμία, η λέξη «μεράκι» εκφράζει και μια πολύ ιδιαίτερη στάση απέναντι στην εργασία. Όταν λέμε πως κάποιος έχει μεράκι εννοούμε πως έχει ζήλο, δείχνει ιδιαίτερη φροντίδα στη δουλειά του, την απολαμβάνει και δεν φοβάται το μόχθο. Με τους σημερινούς μισθούς πείνας και τα ανύπαρκτα εργασιακά δικαιώματα, το μεράκι θα μπορούσε να είναι εθνικό ανέκδοτο…
  • κλαυσίγελος: αναρωτιέμαι γιατί χρειαζόμασταν μία λέξη για να εκφράσουμε το γέλιο μέχρι δακρύων!
  • χαρμολύπη: η επιτομή των ανάμεικτων συναισθημάτων! Πρόκειται για ένα ανάμεικτο συναίσθημα χαράς και λύπης.
  • φιλότιμο: το φιλότιμο είναι η αγαπημένη λέξη πολλών Ελλήνων αλλά και ξένων, που βλέπουν σε αυτό την ενσάρκωση της ρομαντικής (και ουτοπικής θα έλεγα) εικόνας των φτωχών πλην τίμιων Ελλήνων που βάζουν πάντα το κοινό καλό πάνω από το συμφέρον τους. Πρόκειται για μια εξαιρετικά πολύπλοκη έννοια που θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε ως την ανάγκη του ανθρώπου να κένει το σωστό ακόμα κι αν του κοστίσει μέχρι και τη ζωή του. Εμπεριέχει τις έννοιες της τιμής, του καθήκοντος, της αυτοθυσίας, του θάρρους, της ταπεινοφροσύνης, της αυτοθυσίας, της φιλανθρωπίας και της μεγαλοψυχίας. Δυστυχώς, όπως λέμε το φιλότιμο έχει πια χαθεί.

Γνωρίζετε κάποια άλλη λέξη, στα ελληνικά ή σε κάποια άλλη γλώσσα, που είναι δύσκολο να μεταφραστεί; Μοιραστείτε τη μαζί μας!

[English]

You might also like: