Atatürk’s taalhervormingen en de schepping van een post-Osmaans Turkije

In de jaren ’20 en ’30 veranderden dingen snel in Turkije. De hervormbeweging die in de negentiende eeuw begonnen was ging op een versnel tempo verder nadat Moestafa Kemal Atatürk aan de macht was gekomen in 1923 en snel daarna met zijn moderniseringsprogramma was begonnen. Om ervoor te zorgen dat Turkije zijn rechtmatige positie tussen de belangrijkste landen ter wereld opnieuw zou kunnen innemen keek de Turkse elite naar het Westen. Weinig terreinen ontsnapten aan hun aandacht. De taalhervormingen van Atatürk veranderden zowel de geschreven als de gesproken taal, zodat er ook taalkundig een breuk zou zijn met het Osmaans-Islamitische verleden.

Atatürk’s taalhervormingen waren gebaseerd op twee belangrijke uitgangspunten: de vervanging van het Osmaans-Turkse alfabet door het Latijnse schrift en de zuivering van de Turkse taal. Tot 1928 werd het Turks geschreven in het Arabische alfabet, dat niet bijzonder geschikt was voor het Turkse klinkersysteem. Een uitgebreide versie van het Latijnse schrift zou beter passen bij de Turkse taal, volgens de Turkse elite. En zo werd er van het ene op het andere moment een nieuw alfabet geïntroduceerd. De president zelf reisde over het platteland, onderweg het nieuwe alfabet lerend aan de ongeletterde dorpelingen. Deze plotselinge verandering van het alfabet betekende echter ook een duidelijke breuk met het Osmaans-Islamitische verleden, waarmee de nieuwe generatie werd afscheden van hun eigen geschiedenis en erfgoed.

EnNl_Atatürk’s language reforms _intext1

Het alfabet veranderen was slechts de eerste stap. De taal zuiveren van buitenlandse leenwoorden was de volgende. Osmaans-Turks had uitgebreid geleend van het Arabisch en het Perzisch, en puur Turkse woorden waren in de minderheid. Turkse woorden vinden om deze Arabisch-Perzische woorden mee te vervangen werd één van de belangrijkste taken van de Turkse taalkundigen in de jaren ’30, de symbolische vervanging van Turkije’s oude Islamitiche identiteit met een nationale post-Osmaanse identiteit. In sommige gevallen werden deze nieuwe woorden afgeleid van al bestaande Turkse woorden of uit Turkse dialecten, maar in andere gevallen werden oude Turkse woorden die al eeuwenlang niet meer gebruikt werd opnieuw geintroduceerd. Hoewel dit overzien werd door een overheidsorgaan werd de Turkse bevolking actief hierbij betrokken door mensen aan te moedigen nieuwe woorden in te sturen.

Taalhervorming werd voor het eerst geopperd in de negentiende eeuw, vanuit puur praktisch opzicht. Lang voor Atatürk was het al in een politiek vraagstuk veranderd, vanaf het moment dat taal één van de manieren werd om het uiteenvallende Osmaanse Rijk te verenigen. Het werd ook een belangrijk speerpunt voor de nieuwe Turkse Republiek, dat zichzelf moest heruitvinden als een post-Osmaanse natie. Pas eind jaren ’40 verminderde het tempo van de taalhervorming, en sommige Arabische en Perzische woorden maakten zelfs een comeback in het Turks. Wat bleef was de politisering van taal en taalhervorming in het moderne Turkije.

banner_nl

[English]

 

You might also like: