Super (sur)names

Als je Kromowidjojo hoort weet je intussen hoogstwaarschijnlijk wel wat (beter gezegd: wie) het is. Voor de buitenlander zonder de benodigde kennis van de Nederlands-Indonesische geschiedenis blijft de naam echter verbazen.

China maakt volgens de overlevering al duizenden jaren gebruik van achternamen. Een aantal veel recentere voorbeelden van de introductie van de achternaam zijn Nederland (1811), Turkije (1920) en Thailand (1934). Hoewel de historie van achternamen per cultuur enorm verschilt, hebben de meeste culturen op een gegeven moment achternamen ingevoerd. Het Engels kent twee gangbare termen: ‘surname’ wordt het meest gebruikt, maar ‘family name’ is correcter en geeft een essentiële eigenschap van de naam weer: hij wordt van generatie op generatie doorgegeven. In veel culturen is ‘surname’ toepasselijk, als de achternaam, zoals verwacht, achter een andere naam komt. Er zijn echter ook veel voorbeelden van culturen waarin de ‘family name’ eerst komt, bijvoorbeeld in Oost-Azië, Afrika, en in sommige gevallen zelfs in het Frans.

Veel talen bezitten achternamen die ten eerste heel gebruikelijk zijn en ten tweede een direct equivalent in gerelateerde talen hebben. Denk aan Johnson, Jansen en Johansson en je realiseert je waarschijnlijk ook meteen dat ze allemaal van een mannenvoornaam afgeleid zijn – iets wat heel gebruikelijk is in Europese talen. Slavische talen hebben bovendien een aparte uitgang afhankelijk van het geslacht van degene om wiens naam het gaat. Op die manier kunnen Jambor and Katerina Jamborova een Tsjechische broer en zus zijn.

Als je onderzoekt hoe vaak een specifieke naam voorkomt ben je misschien verbaasd om te ontdekken dat sommige talen maar een handvol achternamen gebruiken! Korea bijvoorbeeld heeft zo’n 200/300 achternamen (‘family names’) maar de helft van de bevolking heeft een van drie namen. Het compleet tegenovergestelde vind je in (o.a.) Portugees, waar kinderen twee achternamen krijgen, een van elke kant van de familie. Stel je voor hoeveel mogelijke combinaties dat oplevert!

Als je geïnteresseerd bent in de ruimtelijke verdeling van achternamen zijn er een hoop databases waarin je kunt zoeken. Een goede database voor Nederland kun je hier vinden. Je kunt per gemeente zien hoe vaak een naam voorkomt en je kunt aantallen vergelijken met die van 50 jaar geleden. Blijkbaar zijn er heel wat Spaanse Rodriguezen in Nederland, niet zo veel Franse Rouxs en de Poolse Czerwinski’s hebben zich sinds 1947 niet bepaald voortgeplant.

Wist je dat bab.la regelmatig een name game doet waarbij je erachter kunt komen wat je naam in een andere taal zou zijn? Het is een leuke manier om te zien of je naam een equivalent of een vergelijkbare variant in een andere taal heeft!

Ken je de meest voorkomende namen in je eigen taal? En worden dezelfde namen overal gebruikt in de verschillende gebieden waar je taal gesproken wordt?

[English]

You might also like: