Taal en de natiestaat

Traditioneel is het Europese idee van de natiestaat nauw verbonden met het hebben van één taal. Om een sterke, verenigde nationale gemeenschap te creeëren werd de verbindende kracht van taal essentieel geacht. Een volk dat niet verbonden door taal was zou met zekerheid een mislukte staat worden, zeg maar. Als deze eenheid niet bestond werd zo’n eenheid van bovenaf gecreëerd. Denk bijvoorbeeld aan Frankrijk. De staat bevorderde het verenigen van de verschillende talen en dialecten gesproken in Frankrijk in één Franse taal, gesproken en begrepen door iedereen. Vooral het leger bewees zijn nut bij het promoten van zowel Frankrijk als het Frans.

Deze West-Europese ideeën over hoe een natiestaat eruit hoort te zien vanuit taalkundig oogpunt werden in de 19de eeuw mee naar huis genomen door de niet-Europese elite die studeerde in het Westen. Na de val van het Osmaanse Rijk resulteerde dit bijvoorbeeld in Turkije in een Turkse natiestaat die minderheidstalen alleen een plaats in de marge bood. Hoewel ongeveer 1/5 van de Turkse bevolking vandaag de dag Turks niet als moedertaal heeft hebben degenen die hun officiële zaken in een andere taal dan het Turks willen doen een probleem. Recentelijk is er meer ruimte gekomen voor de bevordering van minderheidstalen, maar de strijd voor taalkundige gelijkstelling is nog steeds actueel.

Dichterbij huis is een omgekeerde trend zichtbaar. Omdat de Nederlandse natiestaat onbetwist is, is er sinds de jaren ’80 meer aandacht gekomen voor het behoud van lokaal erfgoed en lokale talen. Dit is geenszins beperkt tot het Fries, de tweede officiële taal van Nederland – gesproken in de noordelijke provincie Friesland, waar verhollandsing vervangen is door verfriesing. Verenigingen ter bevordering van de verschillende Nederlandse dialecten zijn te vinden in praktisch elke provincie. Dit is noodzakelijk, want veel van deze lokale talen en dialecten zullen uitsterven in een paar generaties tijd als er niets veranderd.

Niettemin, de Westerse opvatting van ‘één land, één taal’ is zeker niet de enige beschikbare mogelijkheid. Hoewel onze Europese geest het niet eenvoudig kan bevatten zijn er ook sterke staten zonder deze verenigende taal. India is waarschijnlijk het meest fascinerende voorbeeld. India’s grondwet erkent meer dan 20 officiële talen, waarvan Hindi de eerste onder gelijken is. Maar ondanks deze bevoorrechte positie spreekt een groot aantal Indiërs geen Hindi. Kun je je voorstellen Nederlands of Duits te zijn zonder de officiële taal van het land te spreken? Wel, zoiets is zowel goed mogelijk als zeer acceptabel in India. Bijna 70 jaar oud en still going strong daagt India alle Westerse opvattingen over hoe een goede staat eruit hoort te zien uit!

banner_nl

[English]

You might also like: