Sztywna hierarchia

[English]

Ciągle jeszcze mam w pamięci ponury dzień, w którym po raz pierwszy jakiś smarkaty nastolatek zwrócił się do mnie per ‘Pani’. To nieodwołalnie oznaczało bowiem, że dni mojego beztroskiej młodości właśnie się kończą. Oficjalnie dołączyłam do grona dorosłych. Przynajmniej w oczach tego dzieciaka…

Polski pozostaje bardzo sztywnym językiem, jeśli chodzi o formy zwracania się do siebie. Przechodzeniu na ‘ty’ towarzyszy cała masa zasad, których należy się trzymać, jeżeli chce się uchodzić za osobą dobrze wychowaną. Nawet jeśli w ostatnim czasie, polski ulega wielu wpływom z Zachodu i przejmuje wiele anglicyzmów itp. to mówienie wszystkim per ty nie przyjęło się jeszcze w Polsce i chyba tak szybko się to nie zmieni.

Wspomniałam wspomnienia… pamiętam również bardzo dobrze ulgę, jaką odczułam, gdy dowiedziałam się, że moja pierwsza rozmowa kwalifikacyjna w sprawie praktyki w Niemczech odbędzie się w języku angielskim. Niemieckie formy grzecznościowe mogą nawet być łatwiejsze w użyciu z punktu widzenia gramatyki, ale częstotliwość ich stosowania nie jest już tak wysoka jak w Polsce, dlatego nie miałabym pewności, jak się zwracać do mojego rozmówcy (zwłaszcza młodego szefa małej firmy) i pewnie szamotałabym się gdzieś pomiędzy ‘Sie’ i ‘du’. Z pomocą w znalezieniu odpowiedniej formy zwracania się do siebie w różnych sytuacjach mogą przyjść wielojęzyczne Zwroty bab.la.

Wracając do stawania się dorosłym, to, biorąc pod uwagę językowe formy grzecznościowe, kolejnym „krokiem w dorosłość” jest ukończenie szkoły średniej. Do tej pory nauczyciele mówili do Ciebie na ty, podczas gdy ty musiałeś mówić im na Pan/Pani. Po dostaniu się na studia sytuacja się zmienia, profesorowie mówią do studentów Pan/Pani. Nie oznacza to jednak w żadnym wypadku równości, student musi teraz okazać wykładowcy szacunek w inny sposób, np. przez poprawne używanie tytułów naukowych.

Opuszczając mury uczelni i innych budynków, w których formalny język wydaje się naturalny (sklepy, urzędy, szkoły), przenieśmy się w domowe pielesze. Tu powinno być milej i łatwiej… Stop! Niestety, wcale tak nie jest.
Jest jeszcze w Polsce grono młodych osób, które do własnych rodziców zwracają się, używając pełnej szacunku i bardzo formalnej 3. osoby w liczbie pojedynczej: Mamo, co mama wczoraj robiła? Jak się mamusia dziś czuje? Co ciekawe, można tej formy używać ze zdrobnieniami, co brzmi dość osobliwie?

Jeśli z takim szacunkiem traktujemy rodziców, jak mamy zwracać się do „przyszłych teściów”? Oczywiście równie formalnie. Ten dylemat męczył mojego niemieckiego chłopaka przed naszą pierwszą wspólną wizytą w Polsce. Dla mnie oczywiste było i jest, że zwracam się do moich rodziców w bardzo nieformalny sposób (czasami nawet używając „przezwisk”), ale jak się nad tym zastanowiłam, doszłam do wniosku, że do rodziców swoich chłopaków i przyjaciół zawsze zwracałam się per Pan/Pani. Brzmi to czasem dziwacznie i prowadzi do unikania bezpośredniego zwracania się do nich i używania jeszcze dziwniejszych bezosobowych tworów, ale nigdy nie ośmieliłabym się zwrócić do nich na ty, chyba, że sami by na to nalegali.

Dlatego też, zajęło mi chwilę przyzwyczajenie się do niemieckiego „luzu” i mówienie do rodziców mojego chłopaka po imieniu i na ty. Tak jak wspomniałam, zasady odnoszące się do form grzecznościowych są tu w Niemczech nieco inne niż w Polsce. Ale to temat na osobny artykuł.

Co ciekawe, moja mama pierwsza zaczęła mówić do mojego chłopaka per Pan, mimo, że zwykle rodzice naszych znajomych mówią nam na ty, a my im per Pan/Pani, trochę jak w szkole, tylko z dorosłymi dziećmi. Jedną z przyczyn, dla których „wolno” im to robić, jest pewnie fakt, że znają nas od dawna i dobrze pamiętają, jak byliśmy szczerbatymi brzdącami. Może też dlatego moja mama miała opory przed mówieniem na ty do mojego chłopaka, którego poznała wszak już jako dorosłego mężczyznę. Swoją drogą śmieszne, że ten „dorosły” skądinąd mężczyzna w polskiej nomenklaturze pozostaje moim „chłopakiem”, zanim zostanie moim mężem, lub przynajmniej narzeczonym. A w sprawie mojej mamy i chłopaka muszę chyba coś zadziałać przy następnej okazji, aby ocieplić ich relacje i pozbyć się tych sztywnych zwrotów.

Odpowiednie Zwroty na każdą okazję, niezbędne zarówno w życiu osobistym, jak i w pracy znajdziesz na portalu językowym bab.la.

You might also like: